Raportowanie ESG (Environmental, Social, Governance) to coraz bardziej istotny element prowadzenia działalności gospodarczej. Jest to wymóg zarówno prawny, jak i społeczny, wynikający z unijnych regulacji, takich jak dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive). Obowiązek ten nie ogranicza się jedynie do największych korporacji – obejmuje również małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), szczególnie te współpracujące z dużymi firmami w ramach łańcuchów dostaw. Brak odpowiedniego raportowania może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak surowe kary finansowe czy osłabienie pozycji konkurencyjnej na rynku.
Ewolucja przepisów ESG w Europie
Dyrektywa CSRD, która weszła w życie w 2024 roku, znacząco rozszerzyła grono firm zobowiązanych do raportowania danych niefinansowych. W Polsce regulacje te objęły około 1400 przedsiębiorstw, co oznacza wzrost o 40% w porównaniu do poprzednich lat. Przepisy dotyczą firm zatrudniających ponad 250 pracowników, o rocznych obrotach przekraczających 50 mln euro lub aktywach przekraczających 43 mln euro. Jednym z kluczowych wymogów jest uwzględnianie podwójnej istotności, czyli oceny zarówno wpływu działalności firmy na środowisko i społeczeństwo, jak i wpływu czynników zewnętrznych na działalność firmy.
Nowelizacja ustawy o rachunkowości
12 grudnia 2024 r. Prezydent podpisał nowelizację ustawy o rachunkowości, wdrażającą dyrektywę 2022/2464 (CSRD). Nowelizacja, która wejdzie w życie w 2025 roku, wprowadza szereg istotnych zmian mających na celu uproszczenie obowiązków księgowych dla przedsiębiorstw oraz dostosowanie przepisów do unijnych regulacji. Kluczowe zmiany obejmują podwyższenie progów przychodów, które zobowiązują do prowadzenia pełnych ksiąg rachunkowych, oraz rozszerzenie obowiązku raportowania ESG, wprowadzając obowiązek sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju dla wielu przedsiębiorstw.
W ramach nowelizacji przedsiębiorstwa będą zobowiązane do publikowania informacji o wpływie swojej działalności na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny (ESG). Nowe przepisy obejmą duże jednostki i grupy kapitałowe, małych i średnich emitentów z rynku regulowanego, spółki kapitałowe, komandytowo-akcyjne, jawne oraz komandytowe, a także zakłady ubezpieczeń i reasekuracji oraz banki krajowe i oddziały instytucji kredytowych i zagranicznych banków.
Jak nowelizacja ustawy o rachunkowości wpłynie na małe firmy?
Podwyższenie granicy przychodów oznacza, że mniejsze firmy będą mogły dłużej korzystać z uproszczonych form księgowości, co pozwoli im zredukować obciążenia administracyjne. Dodatkowo, wyższe progi dla badania sprawozdań finansowych przez biegłych rewidentów zmniejszą koszty dla mniejszych podmiotów gospodarczych. Wszystkie te zmiany mają na celu poprawę przejrzystości finansowej przedsiębiorstw, ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej oraz dostosowanie do wymogów unijnych, wspierając jednocześnie rozwój zrównoważonej gospodarki poprzez redystrybucję kapitału w stronę przedsiębiorstw działających w sposób zrównoważony.
Kary za brak raportowania ESG
Brak zgodności z przepisami ESG niesie za sobą poważne konsekwencje finansowe i prawne. W Polsce grzywny za niewywiązywanie się z obowiązku raportowania mogą wynosić nawet 30 mln złotych. W skrajnych przypadkach odpowiedzialność karna może obejmować ograniczenie wolności dla osób zarządzających firmą. Sankcje dotyczą również fałszywych danych ESG – na poziomie unijnym mogą one skutkować dodatkowymi restrykcjami finansowymi.
W innych krajach Unii Europejskiej przepisy są równie rygorystyczne. Na przykład w Niemczech ustawa Supply Chain Due Diligence Act nakłada obowiązki raportowe na lokalne firmy i ich dostawców spoza kraju, z karami sięgającymi 2% rocznego obrotu. Z kolei we Francji grzywny za niezgodność z przepisami ESG wynoszą do 75 tys. euro, a w poważniejszych przypadkach przewiduje się nawet pięcioletnie pozbawienie wolności.
Wpływ na sektor MŚP
Chociaż formalnie obowiązek raportowania dotyczy dużych przedsiębiorstw, unijne regulacje mają bezpośredni wpływ także na małe i średnie firmy. Duże korporacje, aby spełnić wymogi CSRD, są zobowiązane do monitorowania całego swojego łańcucha dostaw, co oznacza konieczność pozyskiwania szczegółowych danych od partnerów biznesowych z sektora MŚP. Dane te obejmują m.in. emisje CO₂, zużycie zasobów naturalnych, czy polityki dotyczące różnorodności.
Dla mniejszych przedsiębiorstw wyzwanie stanowi nie tylko dostarczanie takich danych, ale także ich przetwarzanie w zgodności z zaawansowanymi systemami informatycznymi wykorzystywanymi przez duże firmy. Brak tych danych może prowadzić do zerwania współpracy z kluczowymi partnerami biznesowymi.
Ryzyka wynikające z braku raportowania ESG
Niespełnienie wymogów ESG (Environmental, Social, Governance) niesie za sobą różnorodne ryzyka, które mogą mieć dalekosiężne konsekwencje finansowe, prawne, wizerunkowe oraz operacyjne. Firmy, które ignorują obowiązki związane z raportowaniem ESG, narażają się na szereg poważnych zagrożeń.
Kary finansowe i prawne
Brak zgodności z przepisami ESG może skutkować dotkliwymi sankcjami finansowymi oraz prawnymi. W Polsce przedsiębiorstwa nieprzestrzegające dyrektywy CSRD mogą być obciążone grzywnami sięgającymi nawet 30 milionów złotych. Co więcej, w szczególnie rażących przypadkach osoby zarządzające firmami mogą ponieść odpowiedzialność karną, która obejmuje ograniczenie wolności. W krajach takich jak Niemcy czy Francja, kary mogą być jeszcze bardziej surowe – na przykład niemieckie przepisy przewidują sankcje finansowe rzędu 2% rocznego obrotu firmy. Ryzyko odpowiedzialności prawnej zniechęca także potencjalnych inwestorów oraz partnerów biznesowych do współpracy z firmami nieprzestrzegającymi wymogów ESG.
Problemy z finansowaniem
Banki, instytucje finansowe i fundusze inwestycyjne coraz częściej uzależniają udzielanie kredytów lub wsparcia od dostępności szczegółowych danych niefinansowych. Brak raportów ESG może być interpretowany jako brak odpowiedzialności w zarządzaniu ryzykiem lub brak długoterminowej strategii. W efekcie firmy mogą spotkać się z odmową finansowania, co ogranicza ich zdolność do rozwoju i realizacji inwestycji. Coraz więcej banków w Europie przyjmuje zasady zielonego finansowania, które obligują je do wspierania jedynie zrównoważonych projektów – to dodatkowo pogłębia trudności dla firm ignorujących ESG.
Ryzyka inwestycyjne
Inwestorzy przywiązują coraz większą wagę do zrównoważonego rozwoju i transparentności firm, w które inwestują. W przypadku braku raportowania ESG firmy stają się mniej atrakcyjne dla inwestorów, co może skutkować spadkiem wartości akcji oraz trudnościami w pozyskiwaniu kapitału na rozwój. W dłuższej perspektywie brak przejrzystości może prowadzić do zmniejszenia zaufania rynku kapitałowego, co znacząco ogranicza możliwości ekspansji i stabilności finansowej.
Zakłócenia w łańcuchu dostaw
Wymogi ESG wprowadzają odpowiedzialność na poziomie całego łańcucha dostaw. Duże firmy, zobowiązane do przestrzegania dyrektywy CSRD, oczekują od swoich dostawców i podwykonawców danych dotyczących ich wpływu na środowisko, społeczeństwo i zarządzanie. Brak takich danych może skutkować zerwaniem współpracy z dużymi partnerami, co oznacza utratę kluczowych kontraktów dla mniejszych przedsiębiorstw. W konsekwencji firmy mogą doświadczyć zakłóceń w swoich operacjach, a nawet całkowitego wykluczenia z międzynarodowych łańcuchów dostaw.
Podsumowanie
Raportowanie ESG to nie tylko wymóg prawny, ale również narzędzie budowania konkurencyjności na coraz bardziej wymagającym rynku europejskim. Firmy, które nie dostosują się do nowych przepisów, ryzykują nie tylko sankcjami finansowymi, ale także utratą pozycji rynkowej. W szczególności dla MŚP dostosowanie się do wymagań ESG może być kluczowym czynnikiem decydującym o ich przyszłości w globalnych łańcuchach dostaw. W obliczu rosnących wymagań legislacyjnych i oczekiwań społecznych, odpowiedzialne zarządzanie w oparciu o ESG staje się fundamentem nowoczesnego biznesu.
Fundacja IPS
Nowe regulacje mogą znacząco obciążać MŚP, wymagając od nich dostosowania się do złożonych wymogów prawnych i proceduralnych. Jako Fundacja dostarczamy aktualne informacje, aby pomóc firmom zrozumieć te zmiany i efektywnie się do nich przygotować.
Masz pytania? Napisz na: kontakt@fips.pl
