Rozporządzenie EUDR (European Union Deforestation Regulatio) to kolejny krok Unii Europejskiej w kierunku regulowania działalności przedsiębiorstw. Celem EUDR jest ograniczenie wylesiania, związane głównie z produkcją surowców takich jak soja, kawa, kakao, olej palmowy, czy drewno oraz produktów pochodnych z nich wytworzonych. Choć w teorii EUDR ma na celu zapobieganie wylesianiu i ochronę ekosystemów, w praktyce może okazać się narzędziem zwiększającym kontrolę nad firmami i rynkami.
Nowe przepisy miały obowiązywać od 30 grudnia 2024 r. dla dużych i średnich przedsiębiorstw, natomiast od 30 czerwca 2025 r. dla małych i mikro przedsiębiorstw. Jednak po licznych apelach Komisja Europejska postanowiła odroczyć termin wprowadzenia w życie rozporządzenia EUDR. Propozycja KE została zatwierdzona przez Radę UE, jednak konieczne jest jeszcze formalne zatwierdzenie przez Parlament Europejski, który ma czas do końca 2024 r. Jeżeli PE przychyli się do propozycji KE, EUDR zacznie obowiązywać dla dużych i średnich przedsiębiorstw od 30 grudnia 2025 r. a dla małych i mikro przedsiębiorstw od 30 czerwca 2026 r.
Spis treści:
1. Wprowadzenie.
2. Kogo dotyczy EUDR?
3. Produkty objęte rozporządzeniem EUDR.
4. Obowiązki wynikające z EUDR.
5. Oświadczenie o należytej staranności.
6. Wpływ EUDR na różne branże.
7. Koszty wdrożenia EUDR – wyzwanie dla MŚP.
8. Sankcje za niespełnienie wymogów EUDR.
9.Jak przygotować swoją firmę do EUDR?
10. Krytyka EUDR – czy to narzędzie kontroli?
11. Wsparcie dla przedsiębiorców – rola Fundacji IPS.
12. Podsumowanie.
Przeczytanie całości artykułu zajmie Ci około 10 minut.
Kto będzie objęty przepisami EUDR?
Rozporządzenie EUDR obejmie podmioty gospodarcze (osoby prawne i fizyczne), które będą wprowadzać na rynek lub eksportować produkty objęte tymi regulacjami. Oznacza to, że pod nadzorem EUDR znajdą się:
- importerzy surowców, takich jak kakao;
- producenci, którzy będą sprzedawać wyroby zawierające surowce objęte EUDR, np. czekoladę na polskim rynku, nawet jeśli kakao zostanie zakupione od importera spełniającego wymagania EUDR;
- eksporterzy, którzy będą wysyłać za granicę produkty zawierające składniki objęte EUDR, takie jak słodycze z kakao.
Obowiązki te będą dotyczyć także dużych podmiotów handlowych, które, choć same nie będą wprowadzać ani eksportować tych produktów, będą udostępniać je na rynku, np. w ramach sieci handlowych.
Co będzie objęte przepisami EUDR?
Zgodnie z rozporządzeniem EUDR, pod nowe przepisy będą podlegać tzw. „towary odnośne”, które obejmują surowce takie jak: kawa, kakao, soja, olej palmowy, kauczuk, drewno oraz bydło. Produkty powstałe z tych surowców, zwane „produktami odnośnymi”, również będą podlegać tym regulacjom, a ich lista jest szczegółowo opisana w załączniku nr 1 do rozporządzenia EUDR. Aby ustalić, które towary będą objęte przepisami, należy sprawdzić ich kod CN oraz analizować ich skład.
Przykładowo, pod przepisy EUDR będzie podlegać przetworzone lub zakonserwowane mięso z bydła, czekolada oraz kawa, ale lody kawowe już nie. Z kauczuku przepisy obejmą np. opony oraz wyroby i akcesoria odzieżowe zawierające gumę. Meble, takie jak kanapa z funkcją spania, będą objęte EUDR tylko wtedy, gdy będą zawierać elementy drewniane. Każda firma będzie musiała zidentyfikować przepływy towarowe w swojej działalności, aby określić, które produkty będą podlegały nowym regulacjom.
Obowiązki wynikające z rozporządzenia EUDR
Rozporządzenie EUDR nakłada na importerów, producentów, eksporterów oraz duże podmioty handlowe obowiązek wdrożenia systemu należytej staranności. System ten ma na celu zagwarantowanie, że produkty wprowadzane na rynek unijny nie przyczyniają się do wylesiania.
Krok 1: Zbieranie informacji
Pierwszym krokiem firm w systemie należytej staranności jest gromadzenie szczegółowych danych o produktach, w tym geograficznych współrzędnych obszarów, z których pochodzą surowce. Przedsiębiorstwa muszą również udowodnić, że towary zostały pozyskane zgodnie z prawem. Niespełnienie tych wymagań może skutkować zakazem wprowadzania produktów na rynek UE lub ich eksportu.
Krok 2: Ocena ryzyka
Kolejnym etapem jest ocena ryzyka związanego z pozyskanymi informacjami, opierając się na kryteriach zawartych w art.10 EUDR. Ważnym elementem tej oceny są poziomy ryzyka przypisane konkretnym krajom lub obszarom przez UE, ale to nie jedyne kryterium. Firmy muszą dokumentować proces oceny i podejmowane działania w celu weryfikacji danych.
Krok 3: Działania zmniejszające ryzyko
Jeżeli ryzyko wprowadzenia produktu związanego z wylesianiem okaże się wyższe niż minimalne, przedsiębiorstwa muszą podjąć kroki zmniejszające to ryzyko. Może to obejmować zbieranie dodatkowych dokumentów, przeprowadzanie audytów lub badań niezależnych.
Oświadczenie o należytej staranności
Zgodność produktów z EUDR musi być potwierdzona oświadczeniem o należytej staranności, które towarzyszy wszystkim etapom obrotu danymi towarami. Ponadto duże przedsiębiorstwa będą miały obowiązek publikowania informacji o funkcjonowaniu swojego systemu należytej staranności.
Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na temat należytej staranności, przejdź do artykułu: „Dyrektywa w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDDD) – Nowe wyzwania i obowiązki”
Wpływ EUDR na różne branże
Rozporządzenie EUDR dotyczy wielu sektorów, jednak niektóre branże mogą być szczególnie narażone na jego skutki. Produkty takie jak kawa, kakao, soja czy olej palmowy, które często pochodzą z regionów o wysokim ryzyku deforestacji, będą pod szczególnym nadzorem. Producenci tych surowców już teraz muszą stawić czoła rosnącym kosztom produkcji, a wprowadzenie dodatkowych regulacji może jeszcze bardziej podnieść ceny na rynku. W szczególności, ceny kawy osiągają obecnie najwyższe poziomy od 40 lat, co związane jest zarówno z problemami klimatycznymi, jak i spekulacjami na rynkach surowców.
Firmy związane z handlem produktami rolnymi, takimi jak palarnie kawy czy producenci czekolady, będą musiały dostosować się do nowych wymogów, co wiąże się z koniecznością prowadzenia szczegółowych audytów swoich dostawców, niezależnie od tego, czy surowce kupują bezpośrednio czy za pośrednictwem importerów.
Koszty wdrożenia EUDR – cios dla MŚP
Wprowadzenie EUDR stawia przedsiębiorstwa przed ogromnymi wyzwaniami. Śledzenie łańcuchów dostaw, audyty, a także weryfikacja dostawców stanowią duże koszty operacyjne, które dla wielu firm mogą być nie do udźwignięcia. Koszty te mogą być szczególnie uciążliwe dla MŚP, które nie dysponują takimi samymi zasobami jak duże korporacje. W rezultacie, małe przedsiębiorstwa mogą zostać zmuszone do wycofania się z rynku lub do fuzji z większymi graczami, co doprowadzi do jeszcze większej monopolizacji rynku.
Oprócz tego, wprowadzenie nowych wymogów regulacyjnych może prowadzić do wzrostu cen produktów, takich jak kawa, soja czy olej palmowy. Już teraz ceny tych surowców osiągają rekordowe poziomy, a dodatkowe regulacje mogą jeszcze bardziej podnieść koszty produkcji, co ostatecznie odbije się na konsumentach.
Jakie sankcje przewiduje EUDR za niespełnienie wymogów?
Brak zgodności z przepisami EUDR będzie skutkował poważnymi konsekwencjami finansowymi. Sankcje obejmują kary pieniężne, które mogą wynosić nawet 4% rocznego obrotu firmy w Unii Europejskiej. Dodatkowo przedsiębiorstwa, które nie spełnią wymogów, mogą stracić zyski z handlu produktami niespełniającymi regulacji.
Zgodnie z EUDR, towary niezgodne z przepisami nie będą mogły być dopuszczone do obrotu, co oznacza, że bez wymaganych dokumentów, takich jak oświadczenie o należytej staranności, towary takie jak czekolada czy opony mogą zostać zatrzymane na granicy. W skrajnych przypadkach możliwa jest konfiskata towarów, na przykład w przypadku mieszanki surowców, z których część pochodzi z obszarów niespełniających wymogów EUDR.
Dodatkowo przewiduje się regularne kontrole podmiotów objętych rozporządzeniem, zarówno na granicach, jak i w trakcie bieżącej działalności. Każde państwo członkowskie UE będzie zobowiązane do przeprowadzania corocznych kontroli, obejmujących co najmniej 9% podmiotów zajmujących się wprowadzaniem na rynek lub eksportem produktów, które mogą pochodzić z obszarów o wysokim ryzyku wylesiania. Warto zatem rozpocząć przygotowania już teraz, aby uniknąć problemów z wdrożeniem wymogów EUDR.
Jak przygotować swoją firmę do nowych regulacji?
Przedsiębiorstwa, które jeszcze nie wdrożyły systemów należytej staranności, powinny jak najszybciej rozpocząć proces dostosowywania swoich procedur do nowych wymogów. Kluczowe jest wprowadzenie odpowiednich narzędzi do śledzenia pochodzenia surowców oraz szkolenie pracowników w zakresie nowych obowiązków. Warto także rozważyć współpracę z firmami doradczymi, które pomogą w dostosowaniu się do regulacji.
EUDR jako narzędzie totalitarnej kontroli?
Krytycy EUDR wskazują, że rozporządzenie to idzie znacznie dalej niż tylko ochrona środowiska. Nakładając na przedsiębiorstwa obowiązek śledzenia całego łańcucha dostaw, wymusza na nich ogromne nakłady finansowe na technologie monitoringu i audyty. Wymogi te mogą być niezwykle trudne do spełnienia, zwłaszcza dla małych i średnich firm, które nie dysponują takimi zasobami jak duże korporacje. W rezultacie nowe przepisy mogą doprowadzić do marginalizacji mniejszych graczy na rynku, co paradoksalnie sprzyja centralizacji władzy gospodarczej w rękach największych firm.
Pod pretekstem ochrony środowiska UE uzyskuje również dostęp do danych o działalności przedsiębiorstw, w tym do szczegółowych informacji o źródłach surowców i metodach produkcji. Tego typu dane mogą być wykorzystywane do kontroli, a nawet manipulacji rynkami. Zwiększając poziom biurokratycznej kontroli, EUDR może wprowadzić klimat niepewności i strachu wśród przedsiębiorców, którzy będą obawiać się sankcji za nawet najmniejsze naruszenia przepisów.
Fundacja IPS
Nowe regulacje mogą znacząco obciążać MŚP, wymagając od nich dostosowania się do złożonych wymogów prawnych i proceduralnych. Jako Fundacja dostarczamy aktualne informacje, aby pomóc firmom zrozumieć te zmiany i efektywnie się do nich przygotować. Masz pytania? Napisz na: kontakt@fips.pl
